نویسنده:   میثم محتاجی     تاریخ نگارش:   1397/04/09     ساعت:   16:43:57
بازدید:   125
 
 
تشریح اجرای طرح کلان دانشنامۀ آثار کلامی شیعه در بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی

دبیر اجرایی طرح کلان دانشنامۀ آثار کلامی شیعه، جزئیات این طرح را که در گروه کلام و اندیشۀ اسلامی بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی در حال اجراست، تشریح کرد.


حسین لطیفی، پژوهشگر گروه کلام و اندیشۀ اسلامی بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی با اشاره به اینکه «دانشنامه آثار کلامی شیعه» دانشنامه‌اي است اختصاصی كه همه‌ي دانستني‌ها و دستاوردهاي علمي پيرامون يك اثر کلامی، در آن‌ گردآوری می‌شود، اظهار داشت: در واقع هدف اصلی این دانشنامه، عبارت است از ارائه اطلاعـات اساسی که درون‌مایهٔ تکتک آثار کلامی شیعه و روابط آن را با دیگر آثار کلامی و حتی مکاتب و رویکردهای کلامی قبل و بعد آن را تشریح نماید، تا تصویر جامعی از آنچه که تا به حال متکلمان شیعی بدان دست یافته یا از آن اطلاع حاصل کرده اند، به دست دهد و به گونه‌اي كه اهل تحقيق را در اين حوزه به منبعي در خور هدایت و راهنمایی کند.

دبیر اجرایی طرح کلان دانشنامۀ آثار کلامی شیعه، این طرح را در بر دارندۀ همۀ آثار کلامی شیعه از قرون نخستین تا قرن 13 دانست و تصریح کرد: نگارش مداخل آن در کل به سبک و سیاق دانشنامه‌ای با رویکرد تحلیل محتوا و تأثیر و تأثرات کلامی نگاشته خواهد شد.

حسین لطیفی، همچنین هدف از تدوین این دانشنامه را، ارائه اطلاعات جامع آثار کلامی شیعه به منظور تقویت مناسبات کلامی بین متکلمان شیعه و دیگر فرق و مذاهب اسلامی و شناساندن مشاهیر و آثار کلامی تأثیر گذار شیعه در گستره تمدن اسلامی برشمرد و افزود: دانشنامه آثار کلامی شیعه، اهداف متعددی را مدنظر دارد که مهم‌ترین آنها عبارت‌اند از: معرفی آثار کلامی شیعه و  نقش آن در تکوین فرهنگ اسلامی  شیعی؛ شناخت مناسبات فکری و فرهنگی شیعه در گستره تاریخ؛ توجه به تحولات اندیشه کلامی شیعه در گستره تاریخی از قرون نخست تا دوره معاصر؛ تقویت آگاهی و باورهای مردم از اندیشه‌های کلامی و نوآوری‌های متکلمان شیعه؛ فراهم کردن اطلاعات جامع آثار کلام شیعه به منظور تقویت مناسبات کلامی بین متکلمان شیعه و دیگر فرق و مذاهب اسلامی در گستره تاریخ؛ فراهم ساختن بسترهای انجام پژوهش‌های لازم در راستای تقویت باورهای شیعه؛ شناساندن مشاهیر و آثار کلامی تأثیر گذار شیعه؛ فراهم ساختن امکان تدوین دانشنامۀ جامع کلام شیعه؛ تدوین دانشنامۀ ویکی تراث کلامی؛ ایجاد ظرفیت برای پژوهش در حوزه فرهنگ و میراث شیعه؛ انتقال میراث شیعه به آیندگان.

پژوهشگر گروه کلام و اندیشۀ اسلامی بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی گفت: گستره دانشنامه آثار کلامی شیعه از نظر دامنه مدخل‌های آن به مطالب و دانستنی‌های خاص است و در مقایسه با دانشنامه‌هایی که آثار شیعه را در بر می گیرد، اختصاصی و در مقایسه با دانشنامه‌هایی که در یک یا چند موضوع خاص هستند، عمومی محسوب می‌گردد؛ به عبارت دیگر، دامنه مدخل‌ها از نظر منطقۀ جغرافیایی، محدود به آثار کلامی شیعه و از نظر تنوع و فراوانی اثر، عام و شامل همه آثار کلامی شیعه از قرون نخستین تا پایان قرن سیزدهم را شامل می‌شود. 

دبیر  اجرایی دانشنامه آثار کلامی شیعه افزود: دامنه مقالات دانشنامه، به دانستنی‌های معتبر و مستند در زیر هر مدخل(اثر) بستگی دارد؛ بنابراین مطالب کاملاً تحقیقی با رعایت حجم متناسب هر اثر و با رعایت اولویت و پرهیز از جنبه‌های تعصب و غرض ورزی، بدون داوری شخصی نگاشته خواهد شد.

وی افزود: هر چند امروزه با توجه به اهمیت سرعت و آسانی مراجعه، بیشتر مخاطبان به شیوه الفبایی تمایل دارند و تقریباً رایج ترین شیوه است؛ ولی به دلایلی چند ساختار این دانشنامه به ترتیب زمان تألیف (قرن به قرن) سامان می‌یابد؛ زیرا اولاً، سیر تحول و تطور و رشد آثار کلامی شیعی در طی قرون متمادی مشخص می‌شود و دوم، تأثیر و تأثرات کلامی و حکمی و سوم، رشد و بسامد آثار کلامی شیعی در طی این قرون تابانده می‌گردد.

لطیفی گفت: این دانشنامه‌ که به زبان فارسی گردآوری می‌شود، مداخل آن در شش محور کلی - معرفی کتابشناختی کتاب، دیدگاه‌ها درباره کتاب، ابواب کتاب(مروری بر محتوا و مطالب کتاب)، ویژگی‌ و مختصات کتاب، جایگاه علمی کتاب، وضعیت نشر کتاب – تألیف و تدوین خواهد شد.

پژوهشگر گروه کلام و اندیشۀ اسلامی بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، دربارۀ سازمان علمی این دانشنامه نیز بیان کرد: برای تدوین دانشنامه در آغاز، ساختار اجرایی آن در دستور کار قرار گرفت، به‌طوری که ابتدا "دبیر خانه دانشنامه" در گروه کلام و اندیشه اسلامی بنیاد پژوهش‌های اسلامی تشکیل و شوراها و گروه‌های مورد نیاز در تدوین این دانشنامه در ساختار دبیرخانه پیش‌بینی شد. این شوراها و گروه‌ها عبارت بودند از: شورای علمی دانشنامه، شورای ویراستاری علمی، فنی و ادبی، بازخوانی و ویراستاری صوری، گروه مدخل یابی، گروه پی‌گیری امور ارسال و دریافت مداخل به نویسندگان، داوران و ویراستاران، گروه صفحه‌آرایی و آماده‌سازی و پی‌گیری امور چاپ دانشنامه.

وی در باره شرح وظایف شورای علمی دانشنامه افزود: از جمله وظایف شورای علمی دانشنامه هسته مرکزی این دانشنامه است که به  طراحی و ساختار کلان دانشنامه؛ تعیین اهداف و سیاست‌های کلان و اهداف کاربردی دانشنامه؛ تصویب نهایی آن‌ها(موردی)، مدخل‌گزینی، تنظیم آیین‌نامه نگارش مداخل؛ تنظیم آیین نامه ویرایش علمی؛ گزینش نویسندگان جهت تدوین مقالات و تعیین ویراستاران علمی و ادبی جهت ارزیابی علمی و ادبی مقالات، پیگیری جمع آوری مقالات طبق قراردادها؛ بازبینی اولیه مقالات واصله و انطباق با شیوه نامه مربوط؛ تعیین ارزیاب و ویراستاران علمی مقالات واصله؛ جمع بندی و تصویب نتیجه ارزیابی‏‌ها؛  ارزیابی میزان و نحوه‌ی اعمال اصلاحات؛ همگون سازی کمی و کیفی مقالات (بازنویسی، تلخیص و. ..) عنداللزوم؛ بررسی و تصویب نهایی مقالات از جمله وظایف شورای علمی دانشنامه می‌باشد.

دبیر اجرایی دانشنامه در پایان افزود: فرآیند مدخل‌یابی و بررسی و تصویب آنها از ابتدا تا انتهای تدوین دانشنامه همچنان در دستورکار قرار گرفت تا در جریان تدوین دانشنامه به صورت سیال مورد بررسی و انتخاب قرار گیرند.  همزمان با تهیه مداخل، برای هماهنگی بیشتر در زمینه شیوه نگارش مقالات، ابتدا شیوه‌نامه دانشنامه تهیه شد. سپس محققان و نویسندگان تدوین دانشنامه از مراکز پژوهشی و آموزشی اعم از دانشگاه و حوزه‌های علمیه در مشهد، قم و تهران شناسایی شدند و مداخل تصویب شده، در اختیار محققان و پژوهشگران این حوزه قرار گرفت تا نسبت به تدوین مداخل اقدام کنند. گروه مدخل یابی ضمن کنکاش و گردآوری مداخل کلامی شیعه، روی مداخل سه قرن نخست تمرکز ویژه نموده و تا کنون به مداخل قابل توجهی دست یافته است؛ همزمان نیز، شرح مداخل این سه قرن را به رشتۀ تحریر کشیده است.