نویسنده:   میثم محتاجی     تاریخ نگارش:   1397/05/23     ساعت:   08:26:56
بازدید:   715
 
 
«پندها و عبرت‌ها از بناها و آثار تاریخی مصر (ترجمۀ خطط مقریزی)» توسط بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی منتشر شد.

خطط مقریزی، اثر تقی الدین احمد بن علی بن عبدالقادر بن محمد مقریزی است که حاوی اطلاعات جغرافیایی و تاریخی دربارۀ سرزمین کهن مصر است.


كتاب المواعِظ و الاعتبار فی ذكرِ الخِططِ و الآثار معروف به خِططِ مَقریزی یكی از مراجع مهم جغرافیا و تاریخ باستان‌شناسی و مردم‌شناسی و گیاه‌شناسی و نیل‌شناسی و كشاورزی و گاه‌شماری مصر و كشور‌های همسایه آن سرزمین تا سودان و حبشه است و از اطّلاعاتی مفید دربارۀ جهان اسلام، از آغاز تا روزگار مؤلّف در زمینه‌های یاد شده بهره‌ دارد، ولی با وجود اهمیت و كثرت مراجعه و ارجاع بدین كتاب در بیشتر تألیفات و آثار محققان و مورّخان جهان و ایران، تاكنون به زبان فارسی ترجمه نشده بود.

مِقریزی در تألیف خود از آثار بیشتر مورّخان و جغرافی‌دانان و ستاره‌شناسان و فلك‌شناسان و دانشمندان و محدّثان و راویان مقدّم بهره جسته و از طبری، مسعودی، مقدسی، ابن خردادبه، ابوریحان بیرونی، ابن سعید، ابن عبدالحكم، ابن وصیف شاه، عبداللّطیف، كِنْدی، جوهری، قضاعی، ابوعبید بكری، عبدالملک بن هشام، ابن متوّج و ابن سیده و بسیاری دیگرنقل كرده است، تا آنجا كه می‌‌توان گفت خِططِ مَقریزی در واقع گردآوری از اقوال غالب پیشینیان او در زمینه‌هایی است كه وی از آن‌ها سخن گفته است.

مرحوم پرویز اتابکی، مترجم این کتاب در مقدمۀ خود، می‌نویسد: «دربارۀ ترجمه حاضر باید عرض شود كه شادروان استاد دكتر عبّاس سعیدی، مدیرعامل فقید مؤسسه چاپ و انتشارات آستان قدس رضوی كه خود استاد جغرافیا بودند با اشاره دوست دانشمند فقیدم، شادروان استاد دكتر غلامحسین یوسفی، در نخستین دیداری كه در سال 1365 دست داد از این بنده خواستند كه به ترجمه خطط بپردازم و هرچند عذر آوردم كه متنی كامل و انتقادی از این اثر فراهم نیامده و چاپ بولاق كه كامل می‌‌نماید سرشار از اغلاط گوناگون است و چاپ انتقادی انستیتو فرانسه قاهره نیز ناتمام مانده و بیش از یک سوم مجموع كتاب نیست، عذرم مسموع آن دانشی مرد فقیدِ سعید واقع نشد و به بیانی كه بهانه را جایی باقی نگذاشت گفتند: «دانشجویان ما به ترجمه فارسی این كتاب نیاز دارند و از آنجا كه وجود ناقص بهتر از عدم صِرف است، به ترجمه خِطط همّت گمارید». از این رو دست به كار ترجمه زدم، ولی در این میان در سال 1367 دو نوبت دچار حمله قلبی شدم و كار ترجمه به عهدۀ تأخیر افتاد و اصولاً بیماری باعث كُندی كار شد».

کتاب پندها و عبرت‌ها از بناها و آثار تاریخی مصر، یا به طور خلاصه خطط مقریزی با ترجمۀ مرحوم پرویز اتابکی اثری است که مدت‌ها جای آن در میان کتاب‌های فارسی خالی بود.

خطط علاوه بر آنکه اطلاعاتی جغرافیایی و تاریخی دربارۀ سرزمین کهن مصر به دست می‌دهد، زوایایی تاریک از گذشتۀ اسلام و تمدن اسلامی را نیز روشن می‌سازد. محقق فرانسوی، گاستون ویت قریب به نیمی یا بیشتر از خطط را با مراجعه به بیست و اندی نسخه بدل تصحیح نموده است. حاصل کار این محقق را می‌توان در بخش تعلیقات سه مجلد نخست (هر مجلد شامل دو دفتر) یعنی تعلیقات دفترهای یک تا پایان دفتر شش و بخشی از دفتر هفت، یعنی نیمی از فصل دوازدهم این دفتر، مشاهده کرد. گاستون ویت تا همین جای این اثر را تصحیح کرده و از ادامۀ کار باز مانده است.

مرحوم اتابکی نیز این هفت دفتر را از نسخۀ خطط تصحیح گاستون ویت موجود در کتابخانۀ آستان قدس رضوی ترجمه کرده است. مترجم، همان‌گونه که در یادداشت‌هایش ذکر نموده، ترجمۀ دفترهای بعد یعنی دفترهای هشتم و نهم را با استفاده از نسخۀ خطط چاپ بولاق از سر گرفته (که بدون تعلیقات است)، اما با تأسف فراوان نتوانسته کار ترجمه را تا پایان کتاب به انجام برساند.

این کتاب در چهار جلد، توسط جواد طهوریان ویراستاری شده و به همت بنیاد پژوهش‌های اسلامی در قطع وزیری و با شمارگان 300 نسخه به چاپ رسیده است.

 




اخبار مرتبط

- کتاب «فرمان‌های آستان قدس در دوره صفویه» به قلم حمیده شهیدی منتشر شد.
- راه‌های بررسی ساختاری متن احادیث نقل شده از اهل بیت (علیهم السلام) در کتاب «اصول نقد الحدیث»
- به همت بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، کتاب «ام‌البنین نماد از خود گذشتگی» برای هفتمین بار تجدید چاپ شد.
- فقه احادیث الامام الرضا و ابنائه الکرام(علیهم السلام) منتشر شد.
- به همت بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، صد و چهلمین شماره از نشریه «مشکوة» منتشر شد.
- «معجم المصطلحات الفلسفیة» منتشر شد.
- ترجمه اردوی کتاب «تاریخ اسلامی؛ درس‌ها و عبرت‌ها» آیت الله سید محمد تقی مدرسی توسط بنیاد پژوهش‌های اسلامی منتشر شد.
- «مناهج المؤلفین فی الفقه المقارن (بین المذاهب الإسلامیة)» به همت بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی منتشر شد.
- جزء دوم کتاب «القضا من کتاب تحقیق الدلائل فی شرح تلخیص المسائل» منتشر شد.
- کرامت پروردگار؛ جستارهایی درباره میلاد امام رضا(علیه السلام) و دهه کرامت به همت گروه فرهنگ و سیره رضوی بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی گردآوری و منتشر شد.
- انتشار کتاب «فرهنگ زندگی‌نامۀ مدرّسان آستان قدس رضوی» به همت بنیاد پژوهش‌های اسلامی
- بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، «تقویم بین المللی رضوی» منتشر کرد.
- به همت بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی منتشر شد: نگاهی به القاب امام رضا(علیه السلام) در کتاب « آیینه مهر»
- کتاب «اسلام در قبرس» نوشتۀ دکتر آمنه باقری منتشر شد.
- به همت گروه فرهنگ و سیره رضوی بنیاد پژوهش‌های اسلامی، کتاب «آستان قدس رضوی؛ متولیان و نائب التولیه‌ها» منتشر شد.
- معرفی کتاب احادیث کاشی های زرین فام حرم مطهر امام رضا(علیه السلام)
- قواعد فقه (بخش عبادی) به قلم تولیت آستان قدس رضوی به همت بنیاد پژوهش‌های اسلامی منتشر شد.
- معرفی ششمین کتاب از مجموعۀ گزیدۀ موضوعی مقالات مشکوة با عنوان «نسخه‌هایی کهن از قرآن کریم»
- یکصد و سی و نهمین شماره از مجلۀ علمی ترویجی مشکوة منتشر شد.
- کتاب «منابع علم امام(علیه السلام)» از سوی بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی منتشر شد.
- چهارمین مجموعه از گزیدۀ موضوعی مقالات مشکوة با عنوان «حریم و حرم رضوی؛ پیشینه، هنر و معماری» منتشر شد.
- معرفی سومین کتاب از مجموعۀ گزیدۀ موضوعی مقالات مشکوة با عنوان «قرآن و خاور شناسان»
- سی و ششمین جلد از کتاب «المعجم فی فقه لغة القرآن و سر بلاغته» منتشر شد
- به همت بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی؛ چکیده مقالات برگزیده «کنگره غیاث ‌الدین محمد» منتشر شد.
- به همت بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، «کتاب آرایی در تمدن اسلامی» منتشر شد.
- معرفی دومین کتاب از مجموعۀ گزیدۀ موضوعی مقالات مشکوة؛ «اسپانیا؛ پلی میان اسلام و اروپا»
- به همت بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، جلد دهم «موسوعة الحدیث النبوي» منتشر
- به همت بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، کتاب «جهاد و شهادت طلبی» برای دومین بار تجدید چاپ شد.
- به همت بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، کتاب «سبک زندگی؛ مفهوم‎شناسی و نظریه‌ها» منتشر شد.
- به همت بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، کتاب «اطلس تاریخی سادات خراسان بزرگ» منتشر شد.
- به همت بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، کتاب «مباحثی درباره علوم و تفسیر قرآن» منتشر شد.
- به همت بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی کتاب «نهضت حدیثی شیخ بهایی» منتشر شد.
- به همت بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، کتاب «هشتاد و هشت کلام از هشتمین امام(علیه السلام)» به هشت زبان منتشر شد.
- به همت بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، ششمین جلد از کتاب «پرتوی از هدایت قرآن» منتشر شد.
- به همت بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی؛ کتاب «گفتمان اخلاق جهانی در تعالیم رضوی» به سه زبان منتشر شد.
- به همت بنیاد پژوهش های اسلامی آستان قدس رضوی منتشر شد؛ داستان سرقت الماس اهدایی شاه عباس به آستان حضرت رضا(علیه السلام) در کتاب «پاکان و الماس»
- یکصد و سی و هشتمین شماره از مجله مشکوه منتشر شد.
- با همکاری بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی و پژوهشگاه حوزه و دانشگاه؛ کتاب «دولت دگراندیش قرامطه بحرین» منتشر شد.
- به همت بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی منتشر شد؛ «مکتب هرات» تحلیلی بر آرایه‌ها و تزئینات مصاحف قرآنی
- به همت بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی؛ کتاب «بررسی رابطه عام و خاص منفصل و تطبیق‌های فقهی آن» منتشر شد.
- با همکاری بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی و پژوهشگاه حوزه و دانشگاه؛ کتاب«سرشت اخلاقی معرفت(سنجش نگرش‌ها، چشم انداز نگارش‌ها)» منتشر شد.
- کتاب «المبدأ و المعاد» به همت بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی منتشر شد.
- به همت بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی؛ کتاب «عجائب البلدان» به چاپ رسید.
- به همت بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی کتاب «پیروزی آشکار؛ عوامل و آثار» منتشر شد.
- به همت بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی؛ چهارمین جلد کتاب «درس‌هایی از نهج البلاغه» منتشر شد.
- به همت بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی؛ کتاب «زندگی و فضیلت‌های آل عبا(علیهم السلام) در کلام امام رضا(علیه السلام)» منتشر شد.
- «جبران خسارت تأخیر در اجرای تعهدات قراردادی در فقه امامیه، حقوق ایران و اسناد بین‌المللی» توسط بنیاد پژوهش‌های اسلامی منتشر شد.
- «بنیادها و پیامدهای خداشناسی صدالمتألهین» به همت بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی منتشر شد.
- یکصد و سی و هفتمین شماره از نشریۀ علمی ترویجی مشکوه منتشر شد.
- «مدرس صالح»؛ درنگی بر نیم قرن تکاپوی علمی آیت الله میرزا حسن صالحی، برای سومین بار منتشر شد.